Rreth dhjetë vite pas përfundimit të luftës, Kosova, e administruar deri atëherë nga Misioni i Kombeve të Bashkuara, po bëhet gati të shpallë pavarësinë. Shteti më i ri në botë pritet të lindë së shpejti.

Sekretari i Ministrisë së Sportit i kërkon trupës së Teatrit Kombëtar të Kosovës të përgatisë një shfaqje ceremoniale që do të interpretohet në ditën historike të shpalljes së pavarësisë. Dy milionë euro ndahen për festimet e pavarësisë. Trupa teatrore ndihet krenare dhe shumë e privilegjuar. Por gëzimi i tyre shoqërohet edhe me sfida. Përveç kërkesave të ndryshme “estetike” dhe politikisht korrekte, trupa përballet me dy “probleme” të paparashikueshme. Së pari, dita kur do të shpallet pavarësia mbahet sekret; dhe së dyti, shfaqja duhet të përfshijë një fjalim ende të pashkruar të Kryeministrit, të cilin ai do ta mbajë në Parlament në ditën historike.

Ndërsa trupa teatrore fillon provat intensive, James, tekniku i skenës, ka një projekt paralel. Ai nis të ndërtojë një aeroplan me të cilin dëshiron të fluturojë rreth botës me qëllimin krejtësisht origjinal për të lobuar që sa më shumë shtete ta njohin shtetin e ri.

Lajmi për datën e shpalljes së pavarësisë vjen krejt papritur. Atë mbrëmje, kabineti qeveritar, mysafirë nga NATO, OKB, BE dhe diplomatë të tjerë vijnë në Teatrin Kombëtar të Kosovës për të parë shfaqjen – “Epopeja Kombëtare e Kosovës”.

“ONE FLEW OVER THE KOSOVO THEATER” është një komedi politike për një nga ngjarjet më të rëndësishme me domethënie globale të këtij shekulli – lindjen e shtetit të Kosovës.

Kjo është një komedi për Kosovën e re, të lodhur dhe të rrënuar nga lufta, varfëria, korrupsioni dhe tutela e pafundme e misioneve ndërkombëtare, e cila përpiqet të gjejë rrugën e saj drejt së ardhmes…

Shfaqja bazohet në dy kompozime muzikore nga Gabriele Marangoni: “Yue” dhe “Flew”. Të dyja krijojnë një tingull të vazhdueshëm që përdor fizarmonikën dhe elektronikën live në kombinim me zërat e aktorëve në skenë, të pasuruara më pas me pjesë improvizuese të interpretuara nga viola ose violina. Një punë eksperimentale zanore që zhvillohet vazhdimisht bashkë me atë që ndodh në skenë.

Kritika të përzgjedhura:

“Pedikyri mund të presë. Pavarësia jo.” Regjisori qorton një aktore që dëshiron të merret me kozmetikën të nesërmen. “Provë në orën nëntë, këtu bëhet fjalë për interesa kombëtare!” Në dritën e pavarësisë së re të Kosovës, duhet krijuar një shfaqje e re. Kjo detyrë i bie trupës kombëtare të teatrit, e cila prej muajsh nuk ishte paguar, dhe vjen papritur përmes një lajmëtari direkt nga ministria e sportit (dhe kulturës). Qeveria kërkon një vepër patriotike, por njëkohësisht “moderne”. Duke përfshirë edhe një fjalim të Kryeministrit, që do të mbahej drejtpërdrejt në skenë për ta mbyllur epopeun me dinjitet. Pastaj Kosova do të ishte e lirë. Po arti?

Regjisori ëndërron për poezi dhe himne kombëtare e europiane. Ai sheh rreziqet e kësaj ndërmarrjeje, por edhe mundësitë: po sikur kjo të ketë sukses? Po sikur të hapen dyert e Europës apo madje të Broadway-t? Kjo do të ishte si të fitoje lotarinë – siç përsëritet shpesh në Prishtinë, Kosova është i vetmi vend në rajon që ende i nënshtrohet regjimit të vizave nga BE-ja.

Por nuk kalon shumë dhe lajmëtari i ministrisë rikthehet. Tani ai sjell një mesazh që përmbys gjithçka: “Jini modernë, jini universalë! Përmbajtja nacionaliste është rreptësisht e ndaluar!” Regjisori shpërthen: “Tani duan teatër politikisht korrekt! Liria e artit është e shenjtë!” Për të është e qartë se qeveritë perëndimore – “komuniteti ndërkombëtar” – qëndrojnë pas kësaj. “Mos e merr aq seriozisht,” thotë emisari. “Thjesht mos i përmendni armiqtë tanë me emër, as osmanët e as serbët. Sidomos jo serbët!”

Dhe kjo ishte. Po ashtu, mos pini cigare në shfaqje! Duhet t’u tregojmë ambasadorëve dhe zyrtarëve të BE-së e OKB-së se edhe Kosova i zbaton konkretisht dhe korrektësisht direktivat administrative, ashtu si një “shtet i vërtetë”. “Imagjinoni sikur kjo të ndodhte në Holandë. Ministri i kulturës do të jepte dorëheqje menjëherë!”

Me çdo udhëzim, regjisori përshtatet menjëherë me “erën” ministrore. Kështu ndodh kur në Teatrin Kombëtar të Prishtinës duhet t’i bëhet homazh shtetit të sapolindur. Kjo nuk është as reportazh, as recension provash. Apo ndoshta është? Ajo që interpretohet këtu është një farsë lokale që zmadhon marrëdhënien mes artit dhe politikës.

Autori i saj, Jeton Neziraj, dhe bashkëshortja e tij Blerta, regjisorja, janë në pararojë të fshirjes së kufirit mes satirës politike në skenë dhe ngjarjeve reale që rrethojnë premierën botërore. Sepse kjo shfaqje është një debat për vetë shfaqjen. Dhe vetë vepra u bë pjesë e një performance më të gjerë që zgjati me javë dhe nxiti debat në media për marrëdhënien mes artit dhe politikës.